En temel güvenlik donanımları içinde yer alan ABS, farklı yol koşullarında güvenli ve etkili frenleme yapmaya olanak tanıyan bir teknolojidir. Acil fren yaparken devreye giren ABS sistemi, hidrolik basıncı kontrol ederek tekerleklerin kilitlenmesini önler. ABS fren sistemi sayesinde sürücüler ileri sürüş tekniklerine sahip olmadan da aracı kontrollü şekilde yavaşlatabilir. Kızaklama durumunun önüne geçen ABS, aracı en kısa sürede durdurmak yerine yön stabilitesi ve direksiyon hakimiyeti sağlar. Arabada ABS ne demek, ABS ne işe yarar, ABS nasıl çalışır? Gelin, yakından göz atalım.
ABS Nedir?
“ABS nedir?” sorusu, bir aracın güvenlik özelliklerini yakından inceleyen sürücülerin merak ettiği konulardan biridir. ABS açılımı “Anti-Lock Braking System (Kilitlenmeyi Önleyen Fren Sistemi) şeklindedir. Özellikle 2000’li yıllardan itibaren standart bir sürüş güvenlik özelliği olmaya başlayan ABS sistemi, aracın kızaklamasını ve savrulmasını önlemeye yardımcı olur. Elektronik Kontrol Ünitesi (ECU) tarafından iletilen anlık tekerlek hızı verileri sayesinde optimum duruş mesafesi otomatik olarak hesaplanır. Sert bir fren yapıldığında hidrolik kontrol ünitesi (HCU), solenoid valfleri kullanarak diskleri kademeli olarak sıkıştırır ve bırakır. Bu sayede tekerleklerin kilitlenmesinin önüne geçilir ve güvenli şekilde frenlemeye devam etmek mümkün olur.
ABS, serbest dönüş etkisi olan statik sürtünme ve tam kilitlenme anlamına gelen kinetik sürtünme etkisini en iyi şekilde kullanarak aracı durdurur. ABS fren sistemi devreye girdiğinde saniyede 15-20 kez fren diskleri sıkıştırılıp bırakılabilir. Her sıkıştırma kinetik sürtünme etkisini güçlendirirken her bırakma işlemi de yuvarlanma etkisini açığa çıkarır. Aracın anlık hızı ile tekerleklerin dönüş hızı arasındaki fark %10 ile %30 arasında tutulur. Bu sayede araç kaymadan ve direksiyon komutlarına tepki vererek yavaşlatılabilir. Reaktif bir sistem olan ABS her zaman çalışmaz. Acil fren durumunda devreye giren ABS, aracın kontrolünü yeniden sağlamasına da destek olur.
Çekiş Kontrolü (TCS) ve Elektronik Stabilite Kontrolü (ESC) gibi daha gelişmiş sistemlerin de temelini oluşturan ABS, torku yönetmek için Kontrol Alanı Ağı (CAN bus) sistemine bağlanır. Fren asistanı (BA) ile senkronize olan ABS, pedala uygulanan güç kadar frenleme sağlanabilmesini mümkün hale getirir. Frene alt veya orta kademede basıldığında genellikle ABS’ye ihtiyaç duyulmaz. Zemin koşulları uygunsa fren görevini yerine getirebilir. Frene tam basıldığında ise yüksek hidrolik tork ile birlikte ABS sistemi de devreye girer. Tekerleklerin kilitlenmesi önlendiği için daha etkili bir frenleme sağlanır.
ABS Sistemi Nasıl Çalışır?
ABS sistemi, “Elektronik Kontrol Ünitesi (ECU)” tarafından iletilen tekerlek hızı verilerine uygun olarak frenleme özelliklerini yönetir. Milisaniyelik aralıklarla sorgulanan dönüş hızı değerleri, ECU tarafından detaylı şekilde incelenir. Aracın genel hızı ile uyumlu olmayan tekerlek yavaşlamaları ABS için önemli bir sinyaldir. ECU çevresel değişkenlere göre aracın kayma eşiğini otomatik olarak ayarlar. Modern ABS sistemlerinde dört tekerin her biri tek tek analiz edilir. Bu sayede her teker en ideal şekilde yavaşlatılabilir. Örneğin, aracın bir tekerleği çukura düştüğünde kilitlenmeyi önleyebilmek için o teker serbest bırakılır.
ABS fren sistemi bulunmayan araçlarda fren pedalına güçlü şekilde basıldığında hidrolik fren sistemi dört tekeri birden yüksek basınçla sıkıştırır. ABS fren sistemi ise fren basıncındaki bu artışı önleyebilmek için selenoid valf aracılığıyla hidrolik hattını açıp kapatır. "Basınç Koruma" olarak da bilinen bu özellik tekerleklerin kilitlenmesini önler. Valf tarafından uygulanan aç/kapa işlemi, tekerleklerin tekrar dönmesine olanak tanıyarak kademeli yavaşlama yapılabilmesini mümkün hale getirir. Darbe Genişliği Modülasyonu (PWM) ile modüle edilen selonoid valfleri, milisaniyelik hareketlerle hassas basınç kontrolü sağlar. Sert fren yapıldığında fren pedalında hissedilen titreme veya sarsıntı hissi de ABS sisteminin kademeli frenleme özelliğinden kaynaklanır.
ECU ile senkronize şekilde çalışan ABS, fren pedalı bırakıldığı anda da yol koşullarını yeniden analiz eder. Tekerleklerin her biri tek tek incelenir. Dönüş hızında farklılıkların olması ABS veya ESP sisteminin devreye girmesini sağlar. Fren pedalına basıldığında aracın bir tekerleği diğer tekerlerden daha farklı hareket ediyorsa ortada bir anormallik vardır ve bu durumda ABS sistemi diğer üç tekere daha etkili güç aktarımı yönlendirir. Çok düşük hızlarda ilerlerken ise buzlu zemin gibi sıra dışı yol koşullarının haricinde ABS sistemine ihtiyaç duyulmayabilir. Araç hızı 5 km/sa gibi çok düşük bir eşiğin altına indiğinde ABS otomatik olarak devre dışı kalabilir.
ABS Neye Yarar?
Acil fren durumunda aracı olabilecek en etkili ve kontrollü şekilde durdurmak ABS fren sisteminin temel görevidir. İleri sürüş eğitimi almamış sürücüler, acil fren yaparken aracın hakimiyetini koruma noktasında sıkıntı yaşayabilir. Özellikle kaygan yol koşullarında sert fren yaparken aracı şeridinde tutmak oldukça zordur. ABS fren sistemi ise deneyimsiz sürücülerin bile hatalarını kolayca tolere eder. Tekerleklerin kızaklama sorununu ortadan kaldıran ABS, fren yaparken araca yön verebilmenizi sağlar. Fren yaparken aracı şeridinde tutmak ve gerekli durumlarda manevra yapabilmek mümkün olur.
ABS fren sisteminin bir diğer kullanım amacı da kaygan zeminde çok yönlü frenleme özelliğidir. Lastiklerin tutunma katsayısının önemli ölçüde azaldığı buzlu, ıslak veya karla kaplı zeminlerde ABS fren sistemi otomatik olarak devreye girer. Bir tekerde tutuş kaybı yaşandığında diğer tekerler senkronize şekilde frenleme yaparak aracı dengede tutar. Örneğin, buzlu yolda sert bir fren yapıldığında sağ ön teker kaymaya başlarsa ABS fren sistemi sağ ön tekeri kontrollü şekilde bırakarak aracın spin atmasını önlemiş olur. Aynı şekilde çamur, kum, çakıl gibi gevşek zeminli yollarda da ABS devreye girer.
Deneyimsiz sürücülerin acil durumda içgüdüsü fren pedalına olabilecek en sert şekilde basmaktır. ABS bulunmayan bir araçta ani fren yapıldığında ön tekerlekler kilitlenir ve araç ağırlık merkezine göre sağa veya sola doğru savrulabilir. Yıllar içinde gelişen ABS teknolojisi, rejeneratif frenleme sistemleri ile de kusursuz şekilde çalışır. Otonom araçlarda bulunan sensörler, ABS kullanımını daha etkin hale getirir. Farklı sensörler tarafından toplanan veriler, bilgisayar kontrollü güvenlik manevralarını gerçekleştirirken çok daha etkili yavaşlama ve manevra yapabilme yeteneği sunar.
ABS'nin Fren Mesafesine Etkisi Nasıldır?
“ABS fren mesafesini kısaltır mı?” sorusunun cevabı hem evet hem de hayır şeklinde verilebilir. Hava sıcaklığı, iklim koşulları, zemin durumu, asfalt ve lastik kalitesi gibi fren mesafesi üzerinde etkili olan çok sayıda husus vardır. Ayrıca araçtan araca göre de fren mesafesi değişir. Aracın modeli, teknolojisi, ağırlığı ve güvenlik asistanları, fren mesafesi üzerinde etkili olur. Sürücünün deneyimi de durma mesafesini belirleyen önemli ayrıntılardan bir diğeridir. Profesyonel bir sürücünün kadans frenlemesi (fren pedalına basıp çekmek) belli durumlarda ABS fren kadar etkili olabilir.
ABS’nin fren mesafesi üzerindeki etkisini normal ve kaygan yol koşullarına göre değerlendirmek gerekir. ABS fren sisteminin önceliği fren mesafesini kısaltmaktan ziyade aracın kaymasını ve savrulmasını önlemektir. ABS, ön lastiklerin ağır yük altında kilitlenmesini engelleyerek ağırlık aktarımını dengeler. Fren yapıldığında aracın ağırlık merkezi öne doğru ilerler. Arka tekerlekler üzerindeki baskı azaldığı için lastiklerin tutuşunda da kayıplar yaşanır. Aracın gövdesinde oluşan bir dengesizlik, arka tekerlerden kayma eğilimini beraberinde getirir. Aracın ön ve arka kısmında stabilite sağlayan ABS, belli durumlarda duruş mesafesini artırma eğiliminde olsa dahi olası savrulma ve kaza risklerini en aza indirir.
Akıllı sensörler ve en güncel algoritmalar ile desteklenen ABS, tepki süresini önemli ölçüde iyileştirir. Fren pedalına korkusuzca basabilmek "müdahale gecikmesini" azaltarak daha etkin frenleme sağlar. Özellikle buz, su, çakıl ve çamur gibi kaygan zeminlerde aracın fren mesafesi normalden daha uzundur. ABS sistemi bulunmayan bir araçla kaygan zemin koşullarında fren yapıldığında tekerler hızla kitlenerek kızaklama olarak da bilinen kayma etkisi oluşur. ABS fren sistemli bir araçla fren yapıldığında ise milisaniyelik kadans ile tekerlekler sıkılıp bırakılır. Tekerlerin kitlenmesi önlendiği için mevcut fren mesafesi de kayda değer şekilde kısalır.
ABS İkaz Işığı Neden Yanar?
“ABS ışığı neden yanar?” sorusu, sürücülerin merak ettiği konular arasında yer alır. ABS arıza ışığı, yazılımsal ve donanımsal nedenlerden dolayı yanabilir. Sensör ve kablo arızaları en yaygın nedenler arasında bulunur. Arızalanan veya çevresel etkenlerden dolayı kirlenen bir tekerlek hız sensörü, araç beynine (ECU) kaliteli sinyal gönderemez. Yoldan gelen tozlar, fren tozu, metal talaşları ve oksidasyon gibi çevresel etkenler, sensör ucunu kaplayarak elektromanyetik iletişimi sekteye uğratabilir. Süspansiyon ile birlikte esnemesi gereken ve zaman içinde özelliğini kaybeden kablolar ikaz ışığının yanmasına neden olabilir.
Sensör dışında hidrolik ve mekanik arızalar da ABS ikaz ışığını aktif hale getirebilir. ABS pompa motorunda oluşan bir sorun, sistemde ısınmaya ve frenleme sırasında yeterli oranda kadans yapamamaya yol açabilir. Pompa motorundaki elektriksel arızalar, ABS ışığını aktif hale getirebilir. Fren hidroliği deposunda ya da hortumunda oluşan bir kaçak, hidrolik sıvısının azalmasına neden olabilir. Düşük fren hidroliği seviyesi, HCU (Hidrolik Kontrol Ünitesi) modülüne hava girmesi ve arıza kodunun tetiklenmesi ile sonuçlanabilir. ABS sisteminin bağlı olduğu sigortanın veya rölenin arızalanması, kontrol modülüne gitmesi gereken sinyallerin kesilmesi anlamına gelir. Bu tarz basit elektrik kesintileri de ABS ışığını yakabilir.
ABS fren sisteminin etkili şekilde çalışabilmesi için selenoid valflerin kondisyonu da oldukça önemlidir. Selenoid valfler üzerindeki herhangi bir arıza ECU tarafından iletilen sinyallerin ABS sistemine aktarılmasında engellere yol açabilir. Kaliperler yeteri kadar hızlı çalışmadığında ABS’nin etkinliği azalır. Bu durumda da ECU’ya hata kodu gidebilir ve ABS ışığı yanabilir. ABS ikaz ışığı yandığında OBD-II tipi modern bir tarayıcı ile DTC (Teşhis Arıza Kodu) okuması yapmak hatanın kaynağına kolayca ulaşabilmenizi sağlar.
ABS Arızası Nasıl Çözülür?
ABS arızası durumunda tüm fren sistemi detaylı olarak incelenmelidir. İlk olarak manyetik alanı bozabilecek kir, toz, çatlak ve tortu gibi etkenler kontrol edilmelidir. Her ihtimale karşı sensörlerin temizliğini yapmak ve sensör yuvalarını kontrol etmek önemlidir. Kir tutmuş tekerlek hız sensörleri bir yağ sökücü yardımıyla ya da basınçlı hava desteğiyle kirden arındırılabilir. Her tekerleğe kablo ile bağlı olan elektrik hatları, el yordamıyla ve görsel inceleme yöntemiyle kontrol edilmelidir. Kablo altında veya çevresinde hasar, erime, kopma veya eskime oluşmuş ise kablo seti mutlaka yenilenmelidir. Akü sağlığı ve sigortaların durumu da rutin kontrollerde bakılması gereken ilk yerler içinde bulunur.
ABS ışığı, genellikle sensör arızası ve donanım üzerindeki kirlenmeden kaynaklı olarak yanar. Cihaz ile hata tespiti yapmak ve ardından gerekli parçayı yenilemek sorunun çözüme kavuşturulması için genellikle yeterli olur. Her iki yılda bir fren hidroliğini kontrol ettirmenin ve gerekli durumlarda yenilemenin sistemin temiz kalmasına yardımcı olacağı da unutulmamalıdır. Ayrıca ABS kullanım ışığı ile ikaz ışığını da karıştırmamak gerekir. Fren esnasında ABS devreye girdiği zaman sürücüyü uyarmak için ABS ışığı yanabilir. Bu ışık, sürücü ayağını fren pedalından çektiği anda söner. ABS uyarı ışığı ise sürekli olarak ikaz durumundadır.
ABS arızası sürekli tekrar ediyorsa ABS ünitesi de dahil olmak üzere tüm fren sistemi ve elektronik bağlantılar kontrol edilmelidir. Eskiyen parçalar yenilenmeli ve parça uyumsuzluğu nedeniyle oluşan ikaz ışığı sorununun önüne geçilmelidir. Bu süreçte yeni model bir otomobile geçiş yapmak da mantıklı bir karar olabilir. Güncel teknolojilerle gelen yeni nesil araçlarda ABS fren sistemine ek olarak rejeneratif frenleme, adaptif yavaşlama, ESP ve ASR gibi daha çok yönlü güvenlik özellikleri bulunur. Borusan Next güvencesi ile sunulan araç ihaleleri sayesinde eski aracınızı yenisi ile değiştirebilir, premium sürüş özelliklerine hemen geçiş yapabilirsiniz.
ABS Avantajları Nelerdir?
ABS fren sisteminin özellikle ani fren durumunda sürücülere sağladığı önemli avantajlar vardır. ABS’nin ilk ayrıcalığı kademeli yavaşlama tekniğidir. Tekerleklerin kilitlenmesini önleyen kademeli frenleme teknolojisi, özellikle kaygan zeminde fren yaparken aracın kontrolünü korumaya destek olur. ABS sayesinde ıslak ve kaygan zeminlerde fren mesafesi kayda değer şekilde kısalır. Viraj içinde de devreye giren ABS sistemi aracın spin atmasını önleyerek kontrollü yavaşlama sağlar. Acil fren esnasında ABS tekerlekleri kilitlemediği için sürücü zorlanmadan kaçış manevrası yapabilir. ABS fren sisteminin öne çıkan diğer avantajları şunlardır:
- Modern araçlarda standart bir güvenlik donanımı olan ABS, zincirleme kaza riskini azaltır.
- Frenleme sırasında direksiyon kontrolü sürücüde olduğu için sürüş güvenliği bir üst noktaya çıkar.
- Sürücüler etkili fren yapma kaygısından uzaklaşarak tamamen yola odaklanabilir.
- Kızaklama sorunu yaşanmadığı için ani frende lastikler daha az deforme olur.
- Yağmurlu, karlı, buzlu, çakıllı ve çamurlu zeminlerde etkili frenleme yapılabilir.
- ABS fren sistemi, ESP gibi güncel teknolojileri de destekleyen bir yapıya sahiptir.
ABS Dezavantajları Nelerdir?
ABS fren sisteminin en büyük dezavantajı, sürücünün tüm yükü ABS üzerine bırakmasıdır. ABS’nin kurtarıcı etkisine çok fazla güvenmek normalden daha hızlı araç kullanmaya veya zorlu yol koşullarında daha fazla inisiyatif almaya neden olabilir. Sürücüler fren sistemine güvenerek öndeki araçla olan takip mesafesini kısaltabilir ya da daha agresif sürüş yapmaya başlayabilir. Bu tür risk telafisi temelli sürüş tarzı, yanlış güvenlik hissi algısının oluşmasına yol açabilir. ABS ve ESP gibi sürüş güvenlik asistanlarının sadece bir destek ünitesi olduğu ve hiçbir zaman genel sürüş kurallarının ihlal edilmemesi gerektiği unutulmamalıdır. ABS sistemine ait diğer dezavantajlı durumlar şu şekilde sıralanabilir:
- Acil fren esnasında oluşan titreşim hissi, acemi sürücülerin ayağını frenden çekmesine neden olabilir.
- Sensör veya kablo arızası nedeniyle sistem çalışmaz hale gelebilir.
- Genel bakım süreci ve parça değişimi, ABS’siz sistemlere kıyasla daha masraflıdır.
- Pistte veya karayolu dışı kullanımda ileri sürüş yapan profesyoneller, ABS frenin kısıtlayıcı etkisinden hoşlanmayabilir.
- Spin veya kontra manevra gibi ileri sürüş tekniklerinde ABS ve ESP gibi sistemlerin devre dışı bırakılması gerekebilir.
- Pompa, sensör, hortum ve ECU gibi bileşenler, araç üzerinde ağırlık dezavantajı oluşturabilir.
Siz de 2. el araba ihaleleri ile ihale usulü araç alma ve satma seçeneklerinden yararlanabilir, hayalinizdeki araca Borusan Next kolaylığı ve güvencesi ile hemen sahip olabilirsiniz.
Telif hakkı ve sair fikri mülkiyet hakları Borusan Oto Değerlendirme Pazarlama ve Hizmet A.Ş.’ye (Borusan Next’e) aittir. Ticari amaçla ve/veya yasalarca izin verilen meşru kullanım sayılamayacak şekillerde, kısmen dahi olsa, izin alınmaksızın alıntı yapılamaz, kopyalanamaz, çoğaltılamaz, yayınlanamaz, link verilemez.